A Pontenova, situada na provincia de Lugo, é un dos mellores exemplos de como o patrimonio mineiro pode converterse nun motor de revitalización territorial e nun referente do xeoturismo a nivel europeo. As súas minas, fornos, infraestruturas ferroviarias e unha contorna xeolóxica de máis de 450 millóns de anos ofrecen unha experiencia única que fusiona historia, ciencia, aventura e sustentabilidade.

Ruta do Ferrocarril en cuadriciclo. Imaxe: Turismo A Pontenova

Un enclave industrial de importancia internacional

Durante a primeira metade do século XX, as minas de Vilaoudriz e Boulloso transformaron a economía e a paisaxe da Pontenova, converténdoa nun dos epicentros mineiros máis destacados de Galicia e da Península Ibérica.

A explotación de ferro sedimentario de orixe ordovícica (450 millóns de anos) atraeu investimento, tecnoloxía e poboación, provocando a fusión dos antigos municipios de Vilaoudriz e Vilameá e dando lugar ao núcleo urbano actual, configurado arredor da estación de tren.

O avance tecnolóxico de finais do século XIX, co método dos irmáns Gilchrist para o procesado do ferro fosfórico, fixo viable a explotación destes recursos e situou as minas da Pontenova nos principais catálogos xeolóxico-mineiros nacionais e internacionais.

Patrimonio xeolóxico e arqueoloxía industrial de primeiro nivel

O que hoxe distingue a Pontenova é a extraordinaria conservación e posta en valor do seu patrimonio mineiro-industrial. O conxunto de fornos de calcinación, composto por cinco chemineas monumentais construídas entre 1902 e 1925; a liña ferroviaria reconvertida en Vía Verde cicloturista; as bocaminas; e as torretas do teleférico transformadas en tirolina conforman unha paisaxe industrial única en Galicia.

A Mina Consuelo, con máis de 3.300 metros topografados, é a segunda maior rede espeleolóxica de Galicia, só superada por Rei Cintolo en Mondoñedo. As súas galerías permiten a práctica da espeleoloxía mineira e ofrecen unha experiencia interpretativa da minería subterránea de ferro.

Ademais, a contorna xeolóxica, enmarcada polo Sinclinal de Vilaoudriz, permite comprender a formación dos xacementos e a evolución da paisaxe desde o Paleozoico, achegando un valor didáctico e científico de primeira orde.

Da extracción ao xeoturismo: un modelo de reconversión sostible

Tras o peche da actividade mineira a mediados dos anos 50 e o abandono do ferrocarril en 1969, a Pontenova apostou por unha transición responsable e planificada. A recuperación dos fornos como monumento histórico-industrial (1989), a remodelación da praza e da área recreativa (2009), a apertura dun centro de interpretación e a rehabilitación da vía ferroviaria como senda cicloturista transformaron o territorio nun destino de xeoturismo de excelencia.

Hoxe, a oferta inclúe rutas mineiras guiadas, visitas ao patrimonio industrial, paneis interpretativos e actividades que combinan sendeirismo, cicloturismo, ciencia xeolóxica, arqueoloxía industrial e espeleoloxía. Todo iso nunha contorna natural privilexiada, perfectamente conectada e accesible, que atrae tanto a familias como a persoas afeccionadas á ciencia, á historia e ao turismo activo.

Un referente europeo do turismo mineiro

A Pontenova consolidouse como un modelo de minería rexenerativa e de diversificación económica post-mineira. O territorio mantén a súa viabilidade económica grazas ao patrimonio, á educación e ao turismo, evitando o abandono irreversible e convertendo o pasado industrial nun recurso para o futuro.

O éxito da Pontenova baséase na integración de múltiples compoñentes xeoturísticos: xeoloxía singular, espeleoloxía de calidade, arqueoloxía industrial, narrativa territorial e xestión profesional da interpretación e da experiencia de visita. A conservación excepcional dos elementos orixinais permite percorrer toda a cadea de valor da minería, desde a extracción ata o transporte e o procesado, sen necesidade de reconstrucións artificiais.

As minas da Pontenova demostran así como a minería pode ser orixe de riqueza, innovación e transformación territorial, e que, tras o fin da explotación, o patrimonio mineiro pode converterse nun motor de desenvolvemento sostible, educación e turismo de calidade.

Por todo iso, a Pontenova é hoxe un referente europeo do xeoturismo mineiro e un exemplo inspirador para outros territorios que buscan combinar memoria histórica, sustentabilidade e oportunidades de futuro.